Ташкичү авылы мәчете

Сәүдәгәр Сөләйман бин Назир (1837 елда үлгән) акчасына 1817 елда төзелгән. Архитекторы билгесез.27,65 Kb

1821-1856 елларда биредә күренекле дин эшлеклесе Баһаветдин бин Собхан аль-Мәрҗани (1787-1856) имам-хатыйб вазифасын башкарган. Аның улы — атаклы фикер иясе вә тарихчы Шиһабетдин Мәрҗәни ошбу мәчет мәдрәсәсендә башлангыч белем ала.

Мәчет авыл үзәгендә урнашкан һәм сакланып калган әүвәлге корылмаларның иң искесе булып санала. Гыйбадәтханә бинасы турыпочмаклы, ике катлы, ике заллы, манарасы түбә уртасында куелган. Беренче катта төрле хуҗалык мәнфәгатьләре өчен көйләнгән бүлмәләр, икенчедә исә — анфиладлы гыйбадәт заллары урнашкан. Вестибюльдән икенче катка баскыч белән менәргә була. Залара калын диварда чорма белән манарага алып баручы тар гына бер баскыч эшләнгән.

Мәчет фасадларына кырыс классицизм стиле хас. Буй фасадларында тимпандагы ярымциркульле уемлы өчпочмаклы фронтон белән тәмамлана торган өч тәрәзәле фасадның алга чыга торган бер өлеше белән (центральный ризалит) ясалган. Манара белән көнбатыш фасады - ның ризалит фронтоны 1930 елларда җимерелә, һәм проекты буенча яңадан кутәрелә. Эшләнеше һәм бизәлеше буенча Ташкичү мәчете Казандагы “Иске Таш” белән 11 нче мәчетләр стиленә бик якын.

Ошбу гыйбадәтханә классицизм стилендәге татар ислам төзү сәнгатенең бер үрнәге һәм истәлеге булып санала.

 

Чыганак: http://tat.e-islam.ru

 


 

Мәчет ишекләрен ачты.

 2005 елда атаклы мәчетебездә яңарту эшләрен  башладылар. Ул  республика ярдәме белән тулысынча реконструкцияләнде. 2010 елда  яңарган мәчетебезне зурлап ачу тантанасы булды.  Бүген  мәчете  бездән көн саен азан тавышлары яңгырый. Мәһабәт мәчетебез ерактан ук үзенә рухи сафланырга чакырып тора кебек.                                                                                                                   

                                   Илфат ФӘЙЗРАХМАНОВ                                    

Туган ягымда мәчет ачу тантанасында катнашып кайттым бит әле. Ташкичү авылы мәчете реставрацияләнеп, Аллаһыга якынаерга теләүчеләр өчен үз ишекләрен яңадан ачты. Бәйрәмдә катнашучыларны республика премьер-министры урынбасары, мәдәният министры Зилә Вәлиева, дин әһелләре, мәчет төзелешенә үз өлешен керткән иганәчеләр котлады.

Узган җомга арчалылар өчен истәлекле булды. Райондагы 71нче мәчетне Ташкичүдән ерак түгел Акчишмәдә ачканнан соң, тантана Мәрҗани мәчетенә күчте. Ә ул данлыклы: анда Шиһабетдин Мәрҗани башлангыч белем алган. Әтисе Баһаветдин 1821-1856 елларда имамлык иткән. Мәчеткә 1817 елда нигез салына, ә беренче намаз 1819 елда укыла. Шунысы: бу мәчет минем туган авылым белән бәйле. Аны авылдашым төзеткән. Тирә-якта шактый мәчетләр торгызган, Түбән Орының алдынгы карашлы кешесе Нәзир бай акчасына салына ул. Авылымда революциягә кадәр завод-фабрикалар эшләп торган, сәүдәгәрләре булган, шуңа да халыкта аны бүгенгәчә Байлар Орысы дип йөртәләр. Һәм шул байлар мәчетләрне яшәтүгә зур өлеш керткән.

Ә Ташкичү авылының үзенә XVII гасыр азагында нигез салына. Инешнең бер ягында ташлы тау, икенче якта болынлык. Авыл исеме дә шуннан алына – Ташкичү. Аңа тирә-яктагы авыллардан күчеп килеп утыралар.

Рус башкисәрләренә каршы торган каһарман Батыршадан алып, олуг язучыбыз Мәхмүт Галәү һәм башка күп кенә шәхесләребезнең исеме дә шушы авыл белән бәйле.

1991 елда әлеге истәлекле тарихи бинаны Татарстан хөкүмәте тарихи архитектура һәйкәлләр исемлегенә кертә. Һәм менә шул программа нигезендә ул элеккедән дә матураеп, дин тотучылар карамагына тапшырылды.

Мәчет ачылуның тантаналы өлешеннән соң җомга намазына кадәр вакыт бар. Кунаклар чәй эчәргә китте, ә мин форсаттан файдаланып, өлкән абый-апалар белән әңгәмә корам. Тарих биредә дә бар илдәгечә: бүгенге кадер-хөрмәткә кадәр мәчет колхоз амбары ролен дә үтәгән, тулай торак та, мәктәп тә, хәтта ташландык бина да булып торган.

Мәчет ачкан саен, элеккесен кем җимергән, дип сорашам. Әбиләр әйтүенә караганда, манараны күрше Мәмсәдән килеп кискәннәр. Әмма манара кисүчеләрнең язмышы фаҗигале тәмамланган. Тик бу хакта тәфсилләбрәк сөйләүне кирәксенмәде авылның ак әбиләре. Инде фани дөньяда булмаганнарның күпне күреп киткәннәрен искә алып, бакыйлыкта да нинди җавап тотачакларын күзаллап, кызганалар, күрәсең. Гыйбрәт булсын, башка андый заманнар кабатланмасын, диеште алар.

– Бик кечкенә идем. Шундый шомлы булды ул көн. Әти-әнием ишекләрне бикләп куйды, безне урамга чыгармадылар. Үзләре намаз укып утырды. Бу сугышка кадәр иде инде, 37нче ел булды бугай, – дип ачыклык кертте Гөлфия әби.

– Районыбызда хәзер 71 мәчет эшли. Аларны ачабыз, тик кайберләре буш тора. Менә шунысы кыен, – дип борчыла Арча муниципаль район хакимияте башлыгы Алмас Нәзиров.

Әйе шул, куркыныч заманнар кабатланмасын өчен, безгә иман ныклыгы кирәк. Әнә, оят булса да әйтим, туган авылымдагы – кайчандыр тирә-якка иман нуры таратышкан Байлар Орысындагы мәчет тә буш тора. Имам вазифасын башкаручы Рафыйк абыйга рәхмәт: йозакны ачып кереп, берүзе намаз укып йөри… Ә Ташкичүдә намазларга йөриләр, дип куандырдылар безне. Шөкер, Мәрҗани эзләрен саклаган мәчет буш тормас.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       

 Чыганак:   http://beznen.ru


 

 

Ике йөз елдан соң, инкыйраз түгел   

Бу бина озын гомерле һәм бәхетле булсын дип кем теләгәндер. Аны төзеткән Оры авылы баемы, әллә Шиһабетдин Мәрҗанинең әтисе – монда 35 ел имам булып торган Баһаветдин хәзрәтме, бәлки, авылның берәр карты-карчыгыдыр? Ни дә булса, теләге чынга ашкан – Арча районы Ташкичү авылы мәчете бинасына тагын 5 елдан 200 яшь тула. Республиканың мәдәни мирас объектлары исемлегенә кертелгән, татар халкының мәшһүр дин әһелләре белән бәйле данлыклы бина бу.

Ташкичү мәчетен күрше Оры авылының мәшһүр сәүдәгәре, тирә-як авылларда шактый мәчетләр торгызган алдынгы карашлы Сөләйман бине Нәзир төзетә. Мәчеткә 1817 елда нигез салына, ә беренче намаз 1819 елда укыла. 

Шиһабетдин Мәрҗанинең әтисе – Ташкичүгә Ябынчы авылыннан күчеп килгән, 12 ел Бохарада укып кайткан Баһаветдин хәзрәт бу мәчеттә 1821-1856 елларда – 35 ел буе имамлык иткән.

Ташкичү – XVIII-XIX гасырларда ук мәдрәсәсе белән дан тоткан авыл. Мәдрәсәдә үз чорының танылган дин әһелләре белем биргән. Ахун Габдессәлам бине Урай шундыйлардан. 1755 елда патша режимының коллык сәясәтенә каршы оештырылган крестьяннар күтәрелешен җитәкләгән Батырша (Габдулла Галиев) – аның шәкерте. Мәшһүр татар галиме, тарихчы, фикер иясе һәм мәгърифәтче Шиһабетдин Мәрҗани башлангыч белемне шушы мәчет мәдрәсәсендә алган һәм соңрак берничә ел анда укыткан.

Ташкичү мәчетендә Баһаветдин хәзрәттә соң татарлар арасында гына түгел, чит илләрдә дә билгеле булган шәхесләр – соңыннан Каһирәдә, мөселман университетында укыткан Шәмсетдин бине Габдрахман әл-Кышкари, Бохарада укып чыккан Садретдин Габдрахман улы имам булып торганнар.

1938 нче елда мәчетнең манарасы киселгән. Сугыш елларында бина глубинка (ашлык саклау урыны), соңрак мәктәп, почта, авыл советы вазыйфаларын да башкарган. 1998 нче елда бинаның икенче каты мәчет буларак файдаланыла башлаган. 2010 нчы елда, төзекләндерелеп, ул кабат тулысынча мәчет буларак ачылды.

Соңгы 4 елда Ташкичү мәчетендә имам вазыйфасын 35 яшьлек Рәдис Галәветдинов башкара. Ул “Вамин-Мәрҗани” агрофирмасында икътисадчы булып эшли, шуның белән бергә Казанның Ислам дине кабул ителүгә 1000 ел исемендәге мәдрәсәсендә дини белем ала

Мәчеттә атнага ике көн хатын-кызлар өчен дәресләр үтә, анага бер көн имам малайлар өчен дәрес үткәрә. Җәй көне Россия ислам университеты шәкертләре ярдәмендә мәчеттә балалар өчен 2 атналык лагерь оештырыла.

Быел Ташкичү мәчетендә беренче мәртәбә Мәүлид кичәсе узды. Кышкар авылында Мөхәммәд пәйгамбәрнең туган көнен хөрмәтләп кичә оештыруларын күреп кайткач, ташкичүләр үзләрендә дә шундый чара үткәрергә булган. Кунакка күрше-тирә авылларның мулла-абыстайларын, Арча мөхтәсибияте вәкилләрен чакырганнар. Бәйрәмне оештыруда авылың җитәкчелеге дә, өлкәннәр, урта яшьтәгеләр, балалар да катнашты.

“Гадәттә, җомга намазына егермеләп кеше җыйнала. Кыш көннәрендә 5 вакыт намаз да мәчеттә укыла,” – диде Рәдис Гәләветдинов.

Мәчет матур. Классицизм стилендәге борынгы бина, анфиладлы гыйбадәт заллары, зәңгәсу диварлар, яшькелт пәрдәле биек тәрәзәләр... Шундый тынычлык урап ала бу бинада: үзеннән-үзе әкрен генә сөйләшә башлыйсың. 

Ташкичүләрнең бу бинаның кадерен белеп яшәүләре, нигез салынуына 195 ел тулса да, аның бүген дә белем һәм гыйбадәт йорты буларак ишекләре ачык булуы куандыра.

                                                                                   

Чыганак: http://feizusch.livejournal.com